Zinc

พญ.จุฑารัตน์ ฉัตรวิริยาวงศ์ (31 พฤษภาคม 2555)

Zinc

  • เป็นโลหะมันวาวสีฟ้าอ่อน หรือเป็นผงสีเทา
  • ชื่อพ้อง : granular zinc, blue powder
  • CAS 744-0-66-6
  • UN 1436
  • NIOSH/RTECS ZG 8600000
  • สัญลักษณ์ทางเคมี Zn
  • น้ำหนักอะตอม 65.38
  • ประโยชน์ : ใช้เคลือบโลหะป้องกันการกัดกร่อน, เป็นส่วนประกอบในโลหะผสมบรอนส์ และทองเหลือง, ใช้ทำแบตเตอรี่, ภาชนะในครัว, เหล็กหล่อ, แม่พิมพ์, ชิ้นส่วนรถยนต์, ใช้ผลิต insulin zinc salt
  • คงรูปในอากาศแห้ง และจะถูกหุ้มด้วยคาร์บอเนตในอากาศชื้น
  • ทำปฏิกิริยาอย่างช้าๆกับ ethanoic acid และทำปฏิกิริยารุนแรงกับ nitric acid

Zinc oxide

  • เป็นผงสีขาว
  • ชื่อพ้อง : calamine, flowers of zinc
  • CAS 1314-13-2
  • UN not available
  • NIOSH/RTECS ZH 4810000
  • สูตรโมเลกุล ZnO
  • น้ำหนักโมเลกุล 81.39
  • ประโยชน์ : ใช้เสริมความแข็งแรง เกิดสีในอุตสาหกรรมยางรถยนต์, ผสมสีขาวและเคลือบเงาเซรามิค, เป็นสารกึ่งตัวนำ, เป็น photoconductor ของเครื่องถ่ายเอกสาร และใช้ในเครื่องสำอางค์
  • สรุปการก่อพิษในมนุษย์
  • ทั้ง zinc และ zinc oxide เป็นพิษต่อตาและผิวหนังน้อย
  • Zinc เป็นแร่ธาตุที่จำเป็นใช้ในกระบวนการสร้าง nucleic acid และ ช่วยในการทำหน้าที่ของเอนไซม์ต่างๆ
  • ความเป็นพิษของ zinc เกิดจากได้รับทางการรับประทานเป็นเวลานาน มักมีอาการขาดธาตุทองแดง (copper deficiency)
  • โรคไข้ควันโลหะ (metal fume fever) เกิดจากสัมผัสอนุภาคขนาดเล็ก (< 1 µm) ของ zinc oxide ที่เกิดจากการให้ความร้อนต่อ zinc จนถึงจุดเดือด เมื่อสัมผัสเป็นเวลานานอาจทำให้มีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ (influenza-like symptoms)
  • ความเป็นพิษของ Zinc oxide ทำให้เกิดไข้ควันโลหะ (metal fume fever)

ค่ามาตรฐาน (Occupational Exposure)

  • สัมผัสระยะยาว 5 มก/ม 3 (zinc oxide, fumes)
  • สัมผัสระยะสั้น 10 มก/ม 3 (zinc oxide, fumes)

ผลทางคลินิก

ผลระยะเฉียบพลัน

  • จากการสูดดม
  • อาการเมื่อสัมผัส zinc oxide fume มีอาการคอแห้ง ไอ มีรสหวานในปาก
  • เมื่อสัมผัสนานทำให้เกิด ไข้ควันโลหะ อาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ และมีอาการอ่อนเพลีย ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ หนาวสั่น คลื่นไส้ อาเจียน และปวดศีรษะ
  • อาการแสดงของไข้ควันโลหะคือ มีไข้ เหงื่อออก หายใจลำบาก หัวใจเต้นเร็ว และเม็ดเลือดขาวเพิ่มขึ้น
  • ผลต่อผิวหนัง
  • zinc ไม่ทำให้ระคายเคืองผิวหนัง
  • ผลต่อตา
  • zinc มีความเป็นพิษต่อตาน้อย อาจมีการเปลี่ยนแปลงของ electroretinogram ถ้า zinc เข้าไปใน vitreous humour
  • จากการรับประทาน
  • ทำให้มี GI upset ได้

ผลระยะเรื้อรัง

  • การรับประทานในปริมาณมากเป็นระยะเวลานาน จะลดการดูดซึมของธาตุทองแดง (copper) เกิด copper deficiency และทำให้ระบบภูมิต้านทานทำงานลดลง

การรักษา

ทางการสูดดม

  • ประเมินการหายใจ respiratory function
  • รักษาตามอาการ
  • มักกลับมาปกติภายใน 24 – 72 ชั่วโมง

สัมผัสทางผิวหนัง

  • ถอดเสื้อผ้าที่เปื้อนสารออก เก็บในถุงปิดมิดชิดสองชั้น เขียน label เก็บในที่ห่างไกลผู้ป่วยและคนอื่น
  • รักษาตามอาการ

สัมผัสทางตา

  • ล้างด้วยน้ำหรือ saline 15 นาที
  • ตรวจด้วย fluorescein และส่งต่อจักษุแพทย์

การรับประทาน

  • ให้ดื่มน้ำ (ไม่เกิน 50-100 มิลลิลิตร)
  • รักษาตามอาการ

มูลนิธิสัมมาอาชีวะ พ.ศ. 2554 ไม่สงวนลิขสิทธิ์