Sulfur dioxide

นพ.ธีระศิษฏ์ เฉินบำรุง (31 พฤษภาคม 2555)

ชื่อ ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (Sulfur dioxide) ||||| ชื่ออื่น Sulphur dioxide; Sulfurous acid anhydride; Sulfurous oxide; Sulfur oxide

สูตรโมเลกุล SO2 ||||| น้ำหนักโมเลกุล 64.1 ||||| CAS Number 7446-09-5 ||||| UN Number 1079

ลักษณะทางกายภาพ แก๊ส ไม่มีสี มีกลิ่นแสบฉุน

คำอธิบาย ซัลเฟอร์ไดออกไซด์เป็นสารผลผลิตข้างเคียง (by product) ที่เกิดขึ้นจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงที่มีกำมะถัน (sulfur) เป็นองค์ประกอบ แก๊สนี้ถูกนำมาใช้ในในอุตสาหกรรมต่างๆ เช่น ฟอกสีหนังและขนสัตว์ ฆ่าเชื้อ ถนอมอาหาร หมักเบียร์และไวน์ อุตสาหกรรมไม้ โลหะหนัก และการทำแบตเตอรี่ลิเทียม (Lithium)

ค่ามาตรฐานในสถานที่ทำงาน

ACGIH TLV (2009) – TWA 2 ppm, STEL 5 ppm

OSHA PEL – 5 ppm

IDLH 100 ppm

ค่ามาตรฐานในสิ่งแวดล้อม NAAQS - Primary standard: Annual = 0.03 ppm, 24-hours = 0.14 ppm, Secondary standard: 3-hours = 0.5 ppm (1,300 microgram/m3)

คุณสมบัติก่อมะเร็ง IARC = Group 2B (อาจจะเป็นสารก่อมะเร็ง) ||||| ACGIH Carcinogenicity = A4

แหล่งที่พบในธรรมชาติ พบได้ในกระบวนการเผาไหม้ทั่วไป ความเข้มข้นขึ้นอยู่กับเชื้อเพลิงที่ใช้

อุตสาหกรรมที่ใช้

  • เป็นสารที่เกิดจากกระบวนการเผาไหม้ต่างๆ (Combustion process) ทั้งนี้ปริมาณที่ปล่อยออกมานั้นขึ้นอยู่กับสัดส่วนของ Sulfur ในเชื้อเพลิงนั้น เช่น ในถ่านหิน เป็นแหล่งกำเนิดหลักของ Sulfur dioxide
  • ในชั้นบรรยากาศ Sulfur dioxide จะทำปฏิกิริยากับน้ำและอากาศ กลายเป็นกรดซัลฟูริก (Sulfuric acid) มีฤทธิ์กัดกร่อน และหากทำปฏิกิริยากับสารแอมโมเนีย (Ammonia) จะกลายเป็น Ammonium sulphate aerosol
  • การลดการเกิด Sulfur dioxide ทำได้โดยการเลือกใช้เชื้อเพลิงสะอาดที่มีส่วนประกอบของ Sulfur น้อย และอาจใช้การดักจับสาร (Desulphurization) ก่อนเข้าสู่กระบวนการเผาไหม้ และการดักจับ Particle ของ Sulfur dioxide จากกระบวนการเผาไหม้ด้วย
  • ในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่มใช้คุณสมบัติเป็นสารกันบูดและสารต้านอนุมูลอิสระกันอย่างแพร่หลาย
  • กลไกการก่อโรค ออกฤทธิ์ระคายเคืองระบบทางเดินหายใจ ทำให้เกิดอาการปอดอักเสบ และเกิดเป็นเนื้อเยื่อพังผืดของปอด ในการรับสัมผัสเป็นระยะเวลาต่อเนื่องยาวนานทำให้เกิด ภาวะหลอดลมอักเสบชนิดเรื้อรังได้

การเตรียมตัวเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน สำหรับผู้เข้าไปปฏิบัติงานในพื้นที่ที่มีการรั่วไหลของแก๊สในปริมาณสูง ระดับของชุดป้องกันควรเป็นชนิดที่มีถังบรรจุอากาศในตัว (Self-contained breathing apparatus, SCBA)

อาการทางคลินิก

  • อาการเฉียบพลัน ทางเข้าสู่ร่างกายของ Sulfur dioxide นั้น สามารถเข้าสู่ร่างกายได้ทั้งทางการหายใจ หากได้รับเข้าไปปริมาณเล็กน้อยจะก่อให้เกิดอาการระคายเคืองต่อระบบหายใจและมีอาการไอมาก สารตัวนี้จะละลายได้ดีมากในน้ำ และเป็นกรดที่มีความรุนแรงปานกลาง ออกฤทธิ์ระคายเคืองต่อเยื่อบุต่างๆ โดยเฉพาะดวงตา และระบบทางเดินหายใจ อาจมีภาวะปอดบวมน้ำตามมาได้ และหากสัมผัสสารในปริมาณเข้มข้นอาจกัดกร่อนผิวหนังได้ (Frost bite) อาการเหล่านี้อาจไม่เกิดขึ้นทันที แต่จะเกิดตามมาภายหลังซึ่งเป็นอันตรายแก่ชีวิต ต้องรับไว้รักษาในโรงพยาบาลทันทีหากมีประวัติการสัมผัสชัดเจน หรือเริ่มมีอาการ
  • อาการเรื้อรัง หากสูดหายใจต่อเนื่องยาวนานพอจะกระตุ้นให้มีอาการของโรคหอบหืด (Asthma)

การดูแลรักษา

  • ปฐมพยาบาล กรณีสารเคมีรั่วไหล นำผู้ป่วยออกจากจุดเกิดเหตุให้เร็วที่สุด ให้อยู่ในที่อากาศถ่ายเท ถอดเสื้อผ้าออก ล้างตัวด้วยน้ำเปล่าให้มากที่สุด ถ้าเข้าตาให้ล้างตาด้วย สังเกตสัญญาณชีพ ใส่ท่อช่วยหายใจถ้าไม่หายใจ ให้ออกซิเจนเสริม
  • การรักษา ทำการล้างตัว (decontamination) ทั้งที่จุดเกิดเหตุและที่โรงพยาบาล ช่วยการหายใจ ให้ออกซิเจน และพิจารณาให้ผู้ที่มีประวัติสัมผัสชัดเจนนอนพักรักษาตัวในโรงพยาบาลแม้ยังไม่มีอาการ เพื่อเฝ้าระวังอาการระบบทางเดินหายใจ
การเฝ้าระวัง กรณีอุบัติภัยสารเคมีต้องรีบทำทะเบียนผู้สัมผัสสารนี้ให้ครบถ้วน เนื่องจากอาจก่อให้เกิดอาการของระบบทางเดินหายใจตามมาภายหลังได้ หากสัมผัสในปริมาณมากแนะนำให้นอนพักรักษาตัวในโรงพยาบาลเพื่อเฝ้าระวังอาการระบบทางเดินหายใจในช่วงแรก

มูลนิธิสัมมาอาชีวะ พ.ศ. 2554 ไม่สงวนลิขสิทธิ์