Nickel

นพ. สิรวิชญ์ เดชธรรม (31 พฤษภาคม 2555)

ชื่อ นิกเกิล (Nickel) ||||| ชื่ออื่น Nickel metal, Elemental nickel

สัญลักษณ์ Ni ||||| น้ำหนักอะตอม 50.94 ||||| CAS Number 7440-02-0 ||||| UN Number ไม่มี

ลักษณะทางกายภาพ โลหะแข็ง สีเงิน มีความแวววาว

คำอธิบาย นิกเกิลเป็นธาตุชนิดหนึ่ง มีลักษณะเป็นโลหะแข็งสีเงินวาว นิกเกิลมีความสามารถในการก่อให้เกิดผื่นแพ้สัมผัสได้มาก และสารประกอบของนิกเกิล ยังก่อให้เกิดมะเร็งปอด มะเร็งโพรงจมูกและไซนัส ได้ด้วย สารประกอบของนิกเกิลที่มีพิษมากที่สุดคือนิกเกิลคาร์บอนิล (nickel carbonyl) มีฤทธิ์ทำให้ คลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ ปวดศีรษะ และปอดบวมน้ำได้

ค่ามาตรฐานในสถานที่ทำงาน ACGIH TLV (1996): elemental nickel TWA = 1.5 mg/m3, soluble inorganic compounds (not otherwise specified) TWA = 0.1 mg/m3, insoluble inorganic compounds (not otherwise specified) TWA = 0.2 mg/m3, nickel subsulfide TWA = 0.1 mg/m3 ||||| NIOSH REL: TWA = 0.015 mg/m3, IDLH = 10 mg/m3 (Cancer Notation) ||||| OSHA PEL: TWA = 1 mg/m3 ||||| ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่องความปลอดภัยในการทำงานเกี่ยวกับภาวะแวดล้อม ( สารเคมี) พ. ศ. 2520: TWA = 1 mg/m3

ค่ามาตรฐานในร่างกาย ยังไม่มีองค์กรที่น่าเชื่อถือองค์กรใดกำหนดไว้

คุณสมบัติก่อมะเร็ง IARC: nickel metallic and alloy = Group 2B ( อาจจะเป็นสารก่อมะเร็ง), nickel compounds = Group 1 ( ยืนยันว่าเป็นสารก่อมะเร็ง), nickel refining = Group 1 ( ยืนยันว่าเป็นงานที่เพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็ง) ||||| ACGIH Carcinogenicity: elemental nickel = A5, soluble inorganic compounds (not other-wise specified) = A4, insoluble inorganic compounds (not otherwise specified) = A1, nickel subsulfide = A1

แหล่งที่พบ เป็นแร่ที่พบบนพื้นผิวโลก มักอยู่เป็นสินแร่ร่วมกับ เหล็ก กำมะถัน สารหนู

อุตสาหกรรมที่ใช้ Nickel compound ใช้ในอุตสาหกรรมการผลิต เหรียญกษาปณ์ สแตนเลสสตีล โลหะอัลลอยด์ แบตเตอรี่นิกเกิล วัสดุฉนวนไฟฟ้า เครื่องประดับ เซรามิค หมึก ส่วน Nickel carbonyl ใช้เป็นตัว catalyst ในอุตสาหกรรมปิโตรเลียม พลาสติก และยาง

กลไกการก่อโรค การเข้าสู่ร่างกาย ในภาคอุตสาหกรรมนิกเกิลเข้าสู่ร่างกายทางการหายใจมากที่สุด และสามารถเข้าสู่ร่างกายทางการกิน และทางผิวหนังได้บ้างการเข้าสู่ร่างกายทางการหายใจ โดยสูดเอา dust (insoluble nickel compound), aerosols (soluble nickel), gas (nickel carbonyl) อัตราการดูดซึมขึ้นอยู่กับความสามารถในการละลาย เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะสะสมที่ปอดและต่อมน้ำเหลืองเป็นส่วนใหญ่ และกระจายไปอวัยวะอื่นผ่านกระแสเลือด การขับออกจากร่างกาย ขับออกทางปัสสาวะ โดยค่าครึ่งชีวิตของนิกเกิลในซีรัมประมาณ 11 ชั่วโมง

การเตรียมตัวเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน สารประกอบนิกเกิลทั่วไปไม่เป็นพิษแบบฉับพลัน สารประกอบนิกเกิลที่ก่อให้เกิดพิษฉับพลันคือ Nickel carbonyl ซึ่งมีแนวทางในการปฐมพยาบาลเบื้องต้นดังนี้ (1) หยุดการสัมผัส นำผู้ป่วยออกมาจากแหล่งสัมผัส ผู้ช่วยเหลือต้องป้องกันตัวเองด้วยการสวมอุปกรณ์ป้องกัน และควรได้รับการฝึกฝนมาเป็นอย่างดี (2 ) หากผู้ป่วยหมดสติ ต้องเปิดช่องทางเดินหายใจ (clear airway) และให้ออกซิเจน 100 % ถ้ามี

อาการทางคลินิก

  • อาการเฉียบพลัน (1) อาการจากการสูดหายใจ (inhalation effect) การสูดสารประกอบนิกเกิลอาจทำให้เกิดอาการระคายเคืองคอและมีอาการเสียงแหบ ในขณะที่การสูดดม nickel carbonyl จะทำให้เกิดผลต่อร่างกายทั้งระบบ (2) อาการจากการสัมผัสทางผิวหนัง (dermal effect)Nickel contact dermatitis จะมีอาการแสบร้อน ระคายเคือง และตามด้วยรอยโรคแบบ erythema and nodular eruption ซึ่งอาจจะแตกเป็นแผลเป็น eczema ได้ รอยโรคอาจจะกระจายไปยังบริเวณข้างเคียงที่เป็นพื้นที่เคลื่อนไหว เช่น ข้อพับ เปลือกตาเป็นต้น รอยโรคอาจจะมีสีคล้ำขึ้นหรือจางลงก็ได้มีการรายงานว่า การสัมผัส Nickel sulphide ทางผิวหนังทำให้เกิดอาการหอบหืดได้ (3) อาการจากการสัมผัสเมื่อเข้าตา (eye effect) โลหะนิกเกิล ทำให้เกิดการระคายเคืองดวงตาจาก mechanical injury ได้ (4) อาการจากการสัมผัสทางการกิน (oral effect) การกินในปริมาณมากทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง และท้องเสียการกิน nickel carbonyl อาจทำให้มีอาการไอ หายใจไม่อิ่ม และเวียนศีรษะมีรายงานว่ามีการทำลายท่อไตส่วนต้น (proximal convoluted tubules) จากการกินสารประกอบนิกเกิล
  • อาการต่อระบบร่างกายจากการสัมผัสนิกเกิลคาร์บอนิล ระยะที่ 1 คลื่นไส้ อาเจียน ไอแห้งๆ ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ อ่อนเพลีย สั่น และมีเหงื่อออกมาก และอาจมีอาการ กระวนกระวาย นอนไม่หลับ ชาระยะที่ 2 แน่นหน้าอก ไอ ปวดท้อง และตาพร่ามัวและอาจมีผลต่อหัวใจคือ หัวใจเต้นเร็วขึ้นหรือช้าลงก็ได้ หรือเต้นผิดจังหวะโดยไม่มี heart block ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ อาจพบ PVC, myocarditis, S-T and T wave change, QT prolong อาการทางระบบประสาท ได้แก่อาการ ชัก มากกว่านั้นอาจจะเกิด ARDS cerebral edema ได้ ระยะยาวอาจจะมีอาการอ่อนเพลียได้นาน 3 – 6 เดือนหลังสัมผัส
  • อาการระยะยาว การสัมผัสฝุ่นนิกเกิล (nickel dust) เป็นระยะเวลานาน จะทำให้เกิดอาการ eczematous dermatitis, asthma, Loefflar's syndrome (pulmonary eosinophilia) การระคายเคืองเยื่อบุจมูก และเกิดผนังจมูกทะลุ (nasal septum perforation ) ในบางรายอาจสูญเสียการรับกลิ่น การสัมผัสแบบเรื้อรังเป็นสาเหตุของการเกิดมะเร็งในโพรงจมูก ไซนัส และปอดได้ องค์กร IARC กำหนดให้สารประกอบนิกเกิล (nickel compound ) เป็นสารก่อมะเร็งสำหรับมนุษย์กลุ่มที่ 1 คือยืนยันแน่นอนว่าเป็นสารก่อมะเร็ง และกำหนดให้โลหะนิกเกิล (nickel metallic and alloy) จัดอยู่ในกลุ่มที่ 2B คืออาจจะเป็นสารก่อมะเร็ง

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ การตรวจเพื่อบ่งชี้การสัมผัส ยังไม่มีค่ามาตรฐานการตรวจจากองค์กร ACGIH

การดูแลรักษา

  • ปฐมพยาบาล (1) inhalation exposure หากผู้ป่วยหยุดหายใจให้ทำการช่วยหายใจทันที อุปกรณ์แนะนำคือ pocket mask with a one way valve หรือ หน้ากากแบบมีถุงออกซิเจนและมีลิ้นควบคุมอากาศให้ไหลไปทางเดียว เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ช่วยเหลือสัมผัสกับลมหายใจออก เสมหะ และสิ่งคัดหลั่งของผู้ป่วย ซึ่งมีสารเคมีปนเปื้อน (2) dermal exposure ถอดเสื้อผ้าและล้างตัวทันที และควรเก็บเสื้อผ้าในภาชนะปิด (3) eye exposure ล้างตาด้วยน้ำหรือน้ำเกลือ 0.9 % นานอย่างน้อย 15 นาที
  • การรักษา (1) inhalation exposure เน้นการรักษาในเรื่องการเปิดทางเดินหายใจให้โล่ง เพื่อให้หายใจได้ ถ้าไม่หายใจต้องใส่ท่อและทำการช่วยหายใจ ควรตรวจเอ็กซเรย์ทรวงอกเพื่อดู chemical pneumonitis อาจพิจารณาการใช้สเตียรอยด์เพื่อลดปฏิกิริยาอักเสบ ในกรณีที่มี pulmonary edema ให้รักษาด้วยการใช้เครื่องช่วยหายใจ PEEP หรือ CPAP นอกจากนี้ ต้องเฝ้าระวังคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และการทำงานของไตด้วย (2) dermal exposure ผิวหนังอักเสบที่เกิดขึ้นจะลดลงได้เมื่อหยุดการสัมผัสกับโลหะนิกเกิลต้นเหตุ ซึ่งอาจต้องพิจารณาว่าเป็นสิ่งใด ส่วนใหญ่จะเป็นของใกล้ตัว เช่น คลิปหนีบกระดาษ เหรียญ สร้อย หัวเข็มขัด เหล่านี้เป็นต้น อาชีพและตำแหน่งที่ผื่นขึ้นอาจพอช่วยบอกสาเหตุได้ การรักษาเน้นตามอาการ ให้ยาทาสเตียรอยด์ลดการอักเสบ (3) eye exposure หลังจากปฐมพยาบาล ควรส่งตรวจกับจักษุแพทย์เพื่อเอาสิ่งแปลกปลอมออกจากตาถ้ามี และเพื่อการรักษาต่อเนื่องต่อไป (4) oral exposure ทำ gastric lavage และให้ activated charcoal 50 กรัม เฝ้าระวัง EKG และการทำงานของไต และให้การรักษาตามอาการ
  • Chelation Therapy ให้ dithiocarb ในการทำ chelation ซึ่งมีรูปแบบรับประทาน และการฉีดเข้ากล้ามเนื้อ รายละเอียดให้ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

การป้องกันและเฝ้าระวัง ดูแลสภาพแวดล้อมในการทำงาน ให้ปริมาณความเข้มข้นของนิกเกิลในบรรยากาศไม่เกินค่ามาตรฐานที่กำหนด ดูแลสุขภาพคนงานโดยการให้ความรู้เกี่ยวกับอันตรายต่อสุขภาพของนิกเกิล การแต่งกายและใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลที่เหมาะสม จัดพื้นที่สำหรับอาบน้ำหรือชำระล้างตัวหลังจากเลิกงาน และการตรวจสุขภาพตามระยะ เช่น การตรวจผิวหนัง การตรวจโพรงจมูก การเอ็กซเรย์ทรวงอก ตรวจการทำงานของไต

เอกสารอ้างอิง

  1. International Programme on Chemical Safety. International Chemical Safety Cards (ICSCs). Geneva: International Labour Office 1998.
  2. Olson KR, Anderson IB, Benowitz NL, Blanc PD, Clark RF, Kearney TE, et al. Poisoning & drug overdose. the California Poison Control System. 5th ed. New York: McGraw-Hill 2004.
  3. Farrow C, Wheeler H, Bates N, Murray V. The chemical incident management handbook. London: The Stationery Office 2000.

มูลนิธิสัมมาอาชีวะ พ.ศ. 2554 ไม่สงวนลิขสิทธิ์