Cyclohexane

นพ.ณรงฤทธิ์ กิตติกวิน (17 มิถุนายน 2554)

ชื่อ ไซโคลเฮกเซน (Cyclohexane) ||||| ชื่ออื่น Hexahydrobenzene, Hexamethylene, Hexanaphthene

สูตรโมเลกุล C6H12 ||||| น้ำหนักโมเลกุล 84.2 ||||| CAS Number 110-82-7 ||||| UN Number 1145

ลักษณะทางกายภาพ ของเหลว ใสไม่มีสี กลิ่นคล้าย chloroform หรือ benzene ติดไฟได้

คำอธิบาย ไซโคลเฮกเซน (cyclohexane) เป็นของเหลวชนิดหนึ่ง ลักษณะใสไม่มีสี พบได้ในน้ำมันดิบ แก๊สจากภูเขาไฟ และควันบุหรี่

ค่ามาตรฐานในสถานที่ทำงาน ACGIH TLV – TWA 300 ppm ||||| NIOSH REL – TWA 300 ppm ||||| OSHA PEL – TWA 300 ppm

ค่ามาตรฐานในสิ่งแวดล้อม EPA inhalation reference concentration (RfC) = 6 mg/m3

คุณสมบัติก่อมะเร็ง EPA not classifiable as to human carcinogenicity

แหล่งที่พบในธรรมชาติ น้ำมันดิบ แก๊สจากภูเขาไฟ และควันบุหรี่

อุตสาหกรรมที่ใช้ เป็นสารเคมีตั้งต้นในการผลิตไนลอน (nylon) เป็นส่วนประกอบในแลคเกอร์ เรซิน สีน้ำมัน น้ำยาทำความสะอาดสี และสารฆ่าเชื้อราใช้ในการผลิต benzene, cyclohexanone และ nitrocyclohexane และใช้ในการผลิต adipic acid และ caprolactam

กลไกการก่อโรค cyclohexane มีฤทธิ์ระคายเคืองต่อตา และเยื่อบุต่างๆ ในร่างกาย ถ้าได้รับสัมผัสปริมาณ มากมีฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลางทำให้ความรู้สึกตัวลดลง กรณีรับสัมผัสซ้ำๆ เป็นเวลานานจะมีผลต่อผิวหนังบริเวณสัมผัสทำให้เนื้อเยื่อผิวหนังชั้นไขมันถูกทำลาย

การเตรียมตัวเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน กรณีเกิดการรั่วของ cyclohexane ควรนำผู้บาดเจ็บออกจากที่เกิดเหตุให้เร็วที่สุด โดยผู้ที่เข้าไปช่วยเหลือต้องสวมใส่เครื่องป้องกันส่วนบุคคล เช่น หน้ากาก ถุงมือ แว่นตา และชุดป้องกัน ควรหลีกเลี่ยงการใช้อุปกรณ์ที่ทำให้เกิดประกายไฟ ความร้อน เพราะอาจจะทำให้เกิดการระเบิดได้ กรณีมีการรั่วไหลของไอระเหยอาจจะใช้ละอองน้ำพ่นเพื่อจำกัดการแพร่กระจาย

อาการทางคลินิก

  • อาการเฉียบพลัน กรณีรับสัมผัสไอระเหยของสาร cyclohexane จะทำให้เกิดการระคายเคืองของตาและเยื่อบุต่างๆ ในร่างกาย ถ้าได้รับปริมาณมากจะทำให้เกิดอาการ คลื่นไส้ อาเจียน ควบคุมการทรงตัวไม่ได้ หมดสติไม่รู้ตัว
  • อาการระยะยาว ผิวหนังที่ได้รับสัมผัสเป็นเวลานาน จะทำให้เกิดผิวหนังอักเสบ แห้งเป็นขุย มีรอยแดง

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ ยังไม่สามารถตรวจสารที่บ่งชี้ถึงการสัมผัส cyclohexane ในมนุษย์ได้

การดูแลรักษา

  • ปฐมพยาบาล กรณีเกิดการรั่วไหล นำผู้ป่วยออกจากจุดเกิดเหตุให้เร็วที่สุด ให้อยู่ในที่อากาศถ่ายเท ถอดเสื้อผ้าออก ล้างตัวด้วยน้ำเปล่าให้มากที่สุด ถ้าเข้าตาให้ล้างตาด้วย สังเกตสัญญาณชีพ ระดับความรู้สึกตัว ใส่ท่อช่วยหายใจถ้าไม่หายใจ
การรักษาระยะเฉียบพลัน ทำการล้างตัว (decontamination) ทั้งที่จุดเกิดเหตุและที่โรงพยาบาล ประเมินสภาวะการหายใจ ถ้าไม่หายใจต้องใส่ท่อช่วยหายใจและให้ออกซิเจน 100 % ประเมินระดับ ความรู้สึกตัวและอาการทางระบบประสาท หลีกเลี่ยงการให้ยาที่มีฤทธิ์กดระบบประสาทเนื่องจากสาร cyclohexane มีผลต่อระบบประสาทส่วนกลางอยู่แล้ว

มูลนิธิสัมมาอาชีวะ พ.ศ. 2554 ไม่สงวนลิขสิทธิ์