Acrylonitrile

นพ.สุทธิพัฒน์ วงศ์วิทย์วิโชติ (31 พฤษภาคม 2555)

ชื่อสาร Acrylonitrile

ชื่อเรียกอื่น acritet, acrylon, carbacryl, cyanoethylene, 2-propenenitrile, fumigrain, vinyl cyanide

สูตรเคมี CH2=CH-CN หรือ C3H3N

CAS Number 107-13-71

UN Number 1093

ขนาดโมเลกุล 53.1

ลักษณะทางกายภาพ ของเหลวไม่มีสี ระเหยได้กลิ่นฉุนอ่อนๆ กลิ่นหอมคล้ายกระเทียม ค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีเหลืองถ้าถูกแสง ระเบิดได้ ติดไฟได้ ไอระเหยหนักกว่าอากาศและกระจายตามพื้นดิน

อันตรายทางเคมี เมื่อถูกความร้อนจะย่อยสลายบางส่วนให้ cyanide (hydrogen cyanide) และ nitrogen oxide ทำปฏิกิริยารุนแรงกับกรดเข้มข้นและสาร oxidants กัดพลาสติกและยาง

การผลิต ได้มาจากการทำปฏิกิริยา chlorination ของ benzene หรือ chlorobenzene โดยมีตัวเร่งมักเป็น ferric oxide ตามด้วยการกลั่นแบบแยกส่วนหรือการทำเป็นผลึกจากส่วนผสมของ chlorinated benzene

การนำไปใช้ ใช้ในการผลิต acrylic และ modacrylic fibers ยาง nitrile และพลาสติก และใช้เป็นสารรมควันในการเก็บเมล็ดพืช

การเข้าสู่ร่างกาย การสูดดมไอระเหย ทางผิวหนัง และการกิน

ผลระยะฉับพลัน ลักษณะทางคลินิกไม่จำเพาะ

  • ไอระเหยทำให้เกิดอาการจาม เจ็บคอ เยื่อบุอักเสบ หายใจลำบาก
  • ผิวหนังไหม้ แดง เป็นตุ่มน้ำ ผิวหนังอักเสบมักเป็นหลังจากสัมผัสหลายชั่วโมง ก่อให้เกิดผื่นภูมิแพ้ได้ (allergic contact dermatitis)
  • ระคายเคืองต่อตา ตาแดง ปวดตา และน้ำตาไหล ระคายเคืองทางเดินหายใจส่วนล่าง
  • ปวดศีรษะ เวียนหัว คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย อ่อนเพลีย และหัวใจเต้นเร็ว
  • ตับทำงานผิดปกติ ตัวเหลือง เจ็บบริเวณตับ เบื่ออาหาร
  • ส่งผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง
  • ซีด และไตทำงานผิดปกติ
  • ชัก หยุดหายใจ เสียชีวิต ในรายที่อาการรุนแรง
  • มีผลต่อการเติบโตของทารกในครรภ์ในสัตว์ทดลองที่ความเข้มข้นสูง

ผลระยะยาวหรือการได้รับซ้ำๆ ก่อให้เกิดมะเร็งในสัตว์ทดลอง เพิ่มความเสี่ยงการเป็นมะเร็งปอด

ค่ามาตรฐาน

  • IARC classification group 2A (probably carcinogenic to human) (IARC 1982)
  • OSHA PEL – TWA = 2 ppm, Ceiling = 10 ppm (OSHA 1978)
  • ACGIH TLV – TWA = 2 ppm (4.5 mg/m 3), Notation = skin, Carcinogenicity = A3 (ACGIH 2009)
  • NIOSH REL – TWA = 1 ppm, Ceiling (10 min) = 10 ppm, IDIH = 85 ppm, ERPG1 = 10 ppm, ERPG2 = 35 ppm, ERPG3 = 75 ppm (NIOSH 2005)
  • ค่าในสิ่งแวดล้อมประเทศไทย ตามประกาศกรมควบคุมมลพิษ เรื่อง กำหนดค่าเฝ้าระวังสำหรับ สารอินทรีย์ระเหยง่ายในบรรยากาศโดยทั่วไปใน 24 ชั่วโมง กำหนดให้ อะคริโลไนไตร (acrylonitrile) ต้องไม่เกิน 10 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (พ.ศ.2552)

ตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ (Biomarker)

  • ตรวจ Acrylonitrile ในเลือดและปัสสาวะ หรือตรวจ thiocyanate ในปัสสาวะ <6 mg/g creatinine ในผู้ที่ไม่สูบบุหรี่ [1] การตรวจนี้ไม่จำเพาะ สามารถถูกรบกวนจาก thiocyanate ในบุหรี่ ในอาหาร เช่น การดื่มนม thiocyanogenic glucosides จากการกินกะหล่ำปลี มัสตาร์ด หรือ cyanogenic glucosides ในเนื้อในของลูกไม้เปลือกแข็ง เมล็ดปอ ไผ่ หน่อไม้ มันสำปะหลัง และคนที่กินยาพวก sodium nitroprusside
  • วิธีการตรวจด้วย gas chromatography โดย วิธี nitrogen phosphorus detector (GC/NPD), gas chromatography โดย วิธี flame ionization detection (GC/FID), gas chromatography โดย วิธี mass spectroscopy (GC/MS) และ Infrared spectroscopy
  • Acrylonitrile ในปัสสาวะจะสูงที่สุดเวลาเลิกกะการทำงานและลดลงเรื่อยๆ จนกลับเข้ากะทำงานอีกครั้ง
  • Cyanoethyl mercapturic acid (CEMA) มีค่าขจัดออกจากร่างกายครึ่งชีวิตประมาณ 8 ชั่วโมง จึงต้องเก็บในปัสสาวะหลังจากเริ่มสัมผัส acrylonitrile 6 – 8 ชั่วโมง ค่าที่ได้ค่อนข้างแตกต่างกันในแต่ละบุคคล จึงใช้ประเมินเป็นรายบุคคลไม่ได้ แต่ใช้ประเมินในลักษณะรายกลุ่มได้
  • Active metabolite ของ acrylonitrile จะจับกับ hemoglobin ในเม็ดเลือดแดงเป็น cyanoethyl adducts ซึ่งจำนวนของ N-(2-cyanoethyl)valine adducts ที่ถูกปล่อยจาก hemoglobin สามารถใช้เป็นตัวบ่งชี้การสัมผัส acrylonitrile ในผู้ที่ไม่สูบบุหรี่ได้ แต่จะพบสูงในผู้ที่สูบบุหรี่ตามปริมาณการสูบต่อวัน

การรักษา รักษาเช่นเดียวกับผู้ป่วยได้รับพิษไซยาไนด์ (cyanide poisoning) ร่วมกับการให้ N-acetylcysteine และ thiosulfate

ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม เป็นพิษต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำ

เอกสารอ้างอิง

  1. Lauwerys RR, Hoet P. Industrial chemical exposure: Guidelines for biological monitoring 3rd ed. Florida: CRC Press 2001.
  2. Agency for Toxicological Substance and Disease Registry. Toxicological profile for acrylonitrile. 1990 [cited 2010 11 January]; Available from: http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp 125.html.
  3. Olson KR, Anderson IB, Benowitz NL, Blanc PD, Clark RF, Kearney TE, et al. Poisoning & drug overdose. the California Poison Control System. 5th ed. New York: McGraw-Hill 2004.
  4. Ladou J. Current occupational & environmental medicine 4th ed. New York: McGraw-Hill 2007.
  5. Farrow C, Wheeler H, Bates N, Murray V. The chemical incident management handbook. London: The Stationery Office 2000.

มูลนิธิสัมมาอาชีวะ พ.ศ. 2554 ไม่สงวนลิขสิทธิ์