พระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541
และหลักเกณฑ์การยกเว้น

 

*** 6 กันยายน พ.ศ. 2559 ***

พระราชบัญญัติสถานพยาบาล เป็นกฎหมายหลักที่ใช้ในการควบคุมการประกอบกิจการสถานพยาบาล
ของประเทศไทย พระราชบัญญัติฉบับนี้ ที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบันคือฉบับปี พ.ศ. 2541
ซึ่งได้นำมาบังคับใช้และมีการปรับปรุงต่อมาเป็น ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2547) และ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2555) ตามลำดับ

ท่านสามารถดูรายละเอียดของพระราชบัญญัติสถานพยาบาลได้ตามลิงค์ข้างล่างนี้

พระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541

พระราชบัญญัติสถานพยาบาล (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2547

พระราชบัญญัติสถานพยาบาล (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2555

การดำเนินกิจการสถานพยาบาลตามพระราชบัญญัติสถานพยาบาล จะต้องมีการขออนุญาตจากทางราชการ
ต้องมีใบอนุญาตประกอบกิจการสถานพยาบาล ซึ่งสถานพยาบาลที่ขออนุญาตจะแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท
คือ สถานพยาบาลประเภทที่ไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน (คลินิก) และสถานพยาบาลประเภทที่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน
(โรงพยาบาล) อีกทั้งต้องมีผู้ประกอบวิชาชีพ เครื่องมือ เครื่องใช้ ยา และเวชภัณฑ์ตามที่กฎหมายกำหนด
และต้องสามารถให้พนักงานเจ้าหน้าที่ตรวจสอบการดำเนินการได้ หากมีการฝ่าฝืนข้อบังคับตามพระราชบัญญัตินี้
มีโทษทั้งปรับและจำคุก

สำหรับการดำเนินการด้านอาชีวเวชศาสตร์นั้น ในปัจจุบันสถานประกอบการบางแห่งนิยมใช้บริการ
ตรวจสุขภาพเคลื่อนที่ (Mobile checkup) คือบริการที่สถานพยาบาลจัดแพทย์และพยาบาล
พร้อมทั้งอุปกรณ์เครื่องมือต่างๆ เคลื่อนที่เข้าไปทำการตรวจสุขภาพในพื้นที่ของสถานประกอบการโดยตรง
การดำเนินการลักษณะนี้มีส่วนเกี่ยวข้องกับกฎหมายพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 อยู่ด้วย
ผู้ดำเนินกิจการสถานพยาบาลจะต้องดำเนินการให้ถูกต้องตามข้อบังคับของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล

โดยในการพิจารณาว่าสถานพยาบาลลักษณะใด ที่อยู่ในข่ายต้องปฏิบัติตามข้อบังคับของพระราชบัญญัติ
สถานพยาบาลบ้างนั้น สามารถพิจารณาได้ดังนี้

(1) มาตรา 5 ของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล กำหนดไว้ว่าพระราชบัญญัตินี้มิให้ใช้บังคับแก่สถานพยาบาล
ของกระทรวง ทบวง กรม กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล สุขาภิบาล
องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น สภากาชาดไทย และสถานพยาบาลอื่นซึ่งรัฐมนตรีประกาศในราชกิจจานุเบกษา

(2) ในปี พ.ศ. 2542 กระทรวงสาธารณสุขได้ออกประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2542)
เรื่อง หลักเกณฑ์การยกเว้นสถานพยาบาลซึ่งไม่ต้องอยู่ในบังคับของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541
ออกมาฉบับหนึ่ง ซึ่งรายละเอียดของประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับนี้ได้ระบุในส่วนที่เกี่ยวกับ
การตรวจสุขภาพเคลื่อนที่ (Mobile checkup) ตามสถานประกอบการ โรงงาน สถานศึกษา ไว้ด้วยว่า
การตรวจสุขภาพเคลื่อนที่ในลักษณะใดบ้าง ที่จะได้รับการยกเว้น ไม่ต้องอยู่ในบังคับของพระราชบัญญัติ
สถานพยาบาล พ.ศ. 2541 ซึ่งมีอยู่ 2 กรณี ได้แก่

  • สถานพยาบาลที่ใช้พาหนะในการออกไปให้บริการเคลื่อนที่ ณ สถานที่ใดที่หนึ่งเป็นการชั่วคราว
    และมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยเหลือหรือสงเคราะห์โดยไม่เก็บค่าบริการใดๆ
  • สถานพยาบาลเคลื่อนที่ของสถานพยาบาลประเภทที่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืนที่ใช้ยานพาหนะเป็นที่ให้บริการ
    และออกให้บริการไปยังหน่วยงานที่ร้องขอเพื่อการตรวจดูแลสุขภาพพนักงาน นักศึกษา
    ตามสัญญาประกันสุขภาพ หรือการตรวจสุขภาพประจำปีระหว่างสถานพยาบาลกับหน่วยงานนั้น

(3) ในปี พ.ศ. 2546 ได้มีการออกประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 9 (พ.ศ. 2546) เรื่อง ยกเว้นสถานพยาบาล
ซึ่งไม่ต้องอยู่ในบังคับของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 ขึ้นอีกฉบับหนึ่ง โดยทำการยกเว้นศูนย์วิจัย
ศึกษาและบำบัดโรคมะเร็งสถาบันวิจัยจุฬาภรณ์ เป็นสถานพยาบาลที่ไม่ต้องอยู่ในบังคับของพระราชบัญญัติ
สถานพยาบาล พ.ศ. 2541 เพิ่มขึ้นอีก 1 แห่ง

ท่านสามารถดูรายละเอียดของประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2542) และฉบับที่ 9 (พ.ศ. 2546)
ได้ตามลิงค์ข้างล่างนี้

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2542) เรื่องหลักเกณฑ์การยกเว้นสถานพยาบาล

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 9 (พ.ศ. 2546) เรื่องยกเว้นสถานพยาบาล

หากพิจารณาตามข้อบังคับในพระราชบัญญัติและประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่เกี่ยวข้องแล้ว
จะเห็นได้ว่าการตรวจสุขภาพเคลื่อนที่ (Mobile checkup) ตามสถานประกอบการ โรงงาน สถานศึกษาต่างๆ
ที่ได้รับการยกเว้นไม่ต้องอยู่ในบังคับของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 มีเพียง 3 กรณีเท่านั้น คือ

  1. การตรวจสุขภาพเคลื่อนที่โดยสถานพยาบาลของกระทรวง ทบวง กรม กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา
    องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล สุขาภิบาล องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น สภากาชาดไทย ตามมาตรา 5
    ของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล และศูนย์วิจัยศึกษาและบำบัดโรคมะเร็งสถาบันวิจัยจุฬาภรณ์ ตามประกาศ
    กระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 9 (พ.ศ. 2546)
  2. การตรวจสุขภาพเคลื่อนที่แบบไม่เก็บค่าใช้จ่าย ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2542)
  3. การตรวจสุขภาพเคลื่อนที่โดยสถานพยาบาลประเภทที่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน (โรงพยาบาล) ที่ใช้ยานพาหนะ
    เป็นที่ให้บริการ ตามสัญญาประกันสุขภาพหรือเป็นการตรวจสุขภาพประจำปี ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
    ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2542)

ส่วนการตรวจสุขภาพเคลื่อนที่ (Mobile checkup) ในสถานประกอบการ โรงงาน สถานศึกษาต่างๆ
โดยสถานพยาบาลประเภทที่ไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน (คลินิก) หากเป็นแบบที่เก็บค่าใช้จ่ายจากทางสถานประกอบการ
โรงงาน สถานศึกษานั้นๆ แล้ว จะต้องดำเนินการตามข้อบังคับของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541
ทุกประการโดยไม่มีข้อยกเว้น

ส่วนการตรวจสุขภาพเคลื่อนที่กับบริษัทตรวจสุขภาพ ซึ่งไม่ได้จดทะเบียนขออนุญาตประกอบกิจการสถานพยาบาลนั้น
บริษัทตรวจสุขภาพผู้เข้าไปดำเนินการตรวจสุขภาพในสถานประกอบการ โรงงาน สถานศึกษา
นั้นย่อมมีความผิดตามมาตรา 16 ของพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 เนื่องจากประกอบกิจการ
สถานพยาบาลโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งมีโทษทั้งปรับและจำคุก

การศึกษากฎหมายที่เกี่ยวข้องกับพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 ไว้ จึงเป็นสิ่งที่มีความสำคัญ
สำหรับผู้ที่ทำงานด้านอาชีวเวชศาสตร์และอาชีวอนามัย เพื่อจะได้ปฏิบัติดำเนินการตรวจสุขภาพให้กับคนทำงาน
ได้อย่างถูกต้องตามกฎหมายของประเทศไทย

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

  1. ไทยรัฐออนไลน์. สสจ.ภูเก็ต แจ้งจับคลินิกแพทย์เคลื่อนที่เถื่อนไร้ใบอนุญาต ผิด ก.ม. [อินเตอร์เน็ต].
    ข่าววันที่ 25 ธันวาคม 2558 [เข้าถึงเมื่อ 6 ก.ย. 2559]. เข้าถึงได้จาก http://www.thairath.co.th/content/553873.
  2. แนวหน้า. บุกจับคลินิกแพทย์เคลื่อนที่เถื่อน ไร้ใบอนุญาตขณะเปิดบริการที่ปั้ม [อินเตอร์เน็ต]. ข่าววันที่
    14 มิถุนายน 2559 [เข้าถึงเมื่อ 6 ก.ย. 2559]. เข้าถึงได้จาก http://m.naewna.com/view/breakingnews/220670.
  3. ผู้จัดการออนไลน์. เตือน "คลินิก" ออกตรวจสุขภาพไม่ได้ ขอโรงงาน - ร.ร. ตรวจสอบก่อนให้เข้ามาเช็กอัป
    [อินเตอร์เน็ต]. ข่าววันที่ 21 สิงหาคม 2559 [เข้าถึงเมื่อ 6 ก.ย. 2559].
    เข้าถึงได้จาก http://www.manager.co.th/Qol/ViewNews.aspx?NewsID=9590000083654.

มูลนิธิสัมมาอาชีวะ พ.ศ. 2554 ไม่สงวนลิขสิทธิ์